Sosyal Medya Bir Tuzak mı?

Zeitgeist / Denemeler | Idil Tuglu | Kasım 13, 2018 at 11:43 am


“Bugün birçok insan sosyal medyayı bakış açılarını genişletmek amacıyla değil, kendilerini konfor alanlarına kilitlemek için kullanmaktadır.”

Zygmunt Bauman

Geçtiğimiz hafta sosyal medyada küçük bir haber dikkat çekti. Emile Ratelbrand adlı Hollandalı 69 yaşında bir Tinder kullanıcısı; internette partner bulurken kendisine sorun yarattığı için Hollanda hükümetine yaşını değiştirmek için başvurdu. Doktorların vücut yaşının 45 olduğunu söylediğini belirten Ratelbrand, mahkemeye başvurarak resmi yaşının 20 yıl küçültülerek 49 yapılmasını istedi. Henüz doğum tarihini değiştirme ile ilgili bir yasanın bulunmadığı Hollanda’da Ratelbrand’ın bu isteği, yerel mahkeme tarafından reddedildi. Ancak Ratelbrand karşı dava açmaya hazırlanıyor. Açıklaması ise şöyle; “Tinder’da gerçek yaşımı söylediğimde iletişimi kesiyorlar. 69 yaşındayken yapabileceklerimin sınırlı olduğunu düşünüyorlar. Kendimi bu yaşta hissetmiyorum ve yaşım sebebiyle internet ortamında ayrımcılığa uğruyorum. Transseksüel insanlar kimlik kartlarında yazan cinsiyeti değiştirebiliyorlar, aynı bu düşünceyle yaş değişikliği de yapılmalı.” Ancak mahkeme, insanların yaşını yani diğer bir deyişle resmi gerçekliğini değiştirmenin hayatlarının o kısımlarının silinmesi anlamına geldiği için bazı sorunlar çıkacağını düşünüyor. Oysa internet ortamında işler böyle yürümüyor! Mahkemenin 4 hafta içinde aldıkları kararı resmi olarak açıklaması bekleniyor.


Kısa bir süre önce yaşamını yitiren ünlü sosyolog ve düşünür Zygmunt Bauman, ellinin üzerinde yazdığı kitapta ağırlıklı olarak kimlik, modernizm, totalitarizm ve küreselleşme ile ilgili konulara açıklık getirdi.

Bugünün dünyasını tanımlamak için “Likit modernlik” terimini ilk kez ortaya atan Bauman kendi tanımıyla; “bütün akitlerin geçici ve değişken; insan ilişkilerinin de kırılgan ve güvensiz olma duygusunun hakimiyetinde olduğu “günümüz dünyası” nı bizlere en iyi anlatan düşünürlerin başında geliyor.

Bauman; günümüz dünyasının ayrılmaz bir parçası olan internet ve sosyal medya üzerinde de değişik zamanlarda görüşlerini açıklıkla dile getirdi. Zygmunt Bauman‘ın; “Kimlik” adlı kitabında Benedetto Vecchi ile söyleşisinde ve ölmeden önce İspanyol El Pais Gazetesi‘ne verdiği röportajda “sosyal medya ve internet” üzerine dile getirdiği görüşlerini kısaca liberteryen.org okuyucuları için derledik:

Beneddetto Vecchi: Kimliklerle oynamak için elimizde bulunan araçlardan birisi internet. Hatta dünya çapındaki ağ (www) üzerinde sahte kimlikler oluşturarak iletişim kurabiliyoruz. Siz de özellikle sanal dünyadaki kimliklerimizin ancak bir eğlence aracı olacak biçimde çözündüğünü düşünüyor musunuz?

Bauman: Akışkan dünyamızda kendimizi hayat boyu hatta hayat boyu olmasa bile uzunca bir süre tek bir kimliğe adamamız riskli bir iştir. Kimlikler artık giyip göstermek içindir; elde tutmak ya da saklamak için değil. Onulmaz biçimde kimlikleri eğip bükmeye ve onlara şekil vermeye zorlanıyoruz ve istesek de tek bir kimliğe bağlanıp kalamıyoruz. Dolayısıyla cep telefonu ağları ya da internetin bu işteki rolü söz konusu duruma elverişli olmaları ve milyonlar tarafından şevkle kucaklanmalarıdır.

Bugünlerde hiçbir şey hakkında “ağlardan”, “bağlantılardan” ve “ilişkilerden” söz ettiğimiz kadar büyük bir ciddiyetle veya zevkle bahsetmiyoruz, çünkü “asılları”-sıkıca örülmüş ağlar- sağlam ve güvenilir bağlantılar ve tam yetkili ilişkiler devre dışı kalmıştır.

Kendisinden alıntı yapmam gerekirse Andy Hargreaves (Teaching in the Knowledge Society s.25) gitgide “sürekli aile sohbetleri ve ilişkilerin” yerini almakta olan “ufacık etkileşimlerin epizodik bağlarından” söz eder. Elektronik teknolojiler tarafından “kolaylaştırılmış temaslara” maruz kalan bizler, gerçek hayatta gerçek insanlarla doğal etkileşime girme yeteneğimizi yitiriyoruz. Hatta yüz yüze temaslarda utangaçlık gösteriyor, belalara davetiiye çıkarmamak ve kendimizi belalara açık hale getirmemek için telefonumuza sarılıp hararetle tuşlara basarak mesaj yazmaya girişiyoruz – fiziksel olarak yakınımızda olan şu “gerçek insanlarla” karmaşık, dağınık, öngörülemez, kesip bitirilmesi zor etkileşimlerden kaçmak için – Hayali cemaatlerimiz genişledikçe (her ne kadar sığ da olsa) gerçeklerini bir araya getirip kaynaştırma görevi daha ürkütücü bir hal alıyor.

El Pais: Siz; insanların sosyal medyada yaptıkları “klavye aktivizmi” olarak adlandırılan protestolara şüpheyle yaklaşıyorsunuz ve internetin bizi ucuz eğlencelerle aptallaştırdığını söylüyorsunuz. Sosyal iletişim ağlarının insanlığın yeni afyonu olduğunu söyleyebilir miyiz?

Bauman: Kimlik meselesi, onunla doğduğun bir şeyden bir göreve dönüştü: Kendi cemaatini yaratman gerekiyor. Ama cemaatler yaratılan şeyler değildir, ya vardır ya da yoktur. Sosyal iletişim ağları başka şeyleri ikame ediyor. Bir cemaat ve ağ arasındaki fark şu: Bir cemaate siz ait olursunuz ama bir ağ size aittir. Kendinizi muktedir hissediyorsunuz. İsterseniz başkalarını ekliyor, istemezseniz siliyorsunuz. İlişki içine gireceğiniz önemli insanlar sizin kontrolünüzde. Sonuç olarak kendinizi biraz daha iyi hissediyorsunuz; çünkü yalnızlık ve terk edilmişlik bireysel çağımızın en büyük korkuları. Ama internette birilerini arkadaş olarak eklemek ve silmek o kadar kolay ki insanlar, anlamlı bir ilişki içine girmeleri gereken birçok insanın olduğu sokaklara çıktıklarında ya da iş yerine gittiklerinde ihtiyaç duydukları gerçek sosyal becerileri öğrenemiyorlar. Papa 1. Francis, ilk röportajını ateist olduğunu ilan etmiş gazeteci Eugenio Sclafari’ye vermişti. Bu bir şeye işaret ediyordu: Gerçek diyalog sizinle aynı şeyleri düşünen insanlarla konuşmak demek değildir. Sosyal medya bize diyalog kurmayı öğretmiyor çünkü münakaşadan kaçmak çok kolay… Birçok insan sosyal medyayı başkalarıyla bir araya gelmek ve ufuklarını genişletmek için değil tam tersine, kendilerine sadece kendi seslerinin yankılarını duyabilecekleri ve kendi yüzlerinin yansımasını görebilecekleri güvenli bir alan yaratmak için kullanıyorlar. Sosyal medya çok kullanışlı bir şey, kullananlara haz veriyor ama aynı zamanda da bir tuzak.

Yorum gönder

Yorum göndermek için giriş yapmalısınız.